Sức khỏe tâm thần của tu sĩ: Những con số cảnh báo từ các nghiên cứu quốc tế

(NSGH) Đời sống thánh hiến là một trong những hình thức dấn thân đặc biệt trong lòng Giáo hội. Qua lời khấn và sự tận hiến, các tu sĩ hiện diện trong nhiều lĩnh vực của đời sống mục vụ: từ giáo dục, chăm sóc người bệnh, phục vụ người nghèo đến đồng hành với những người đang gặp khó khăn. Họ góp phần duy trì sức sống của các cộng đoàn, nối dài hoạt động bác ái và làm chứng cho những giá trị Tin Mừng giữa xã hội. Giáo hội cần những con người sẵn sàng hiến dâng cuộc đời cho sứ vụ ấy, nhưng cũng cần quan tâm đến chính những con người đang âm thầm thực hiện sứ vụ mỗi ngày.

Bởi đằng sau chiếc áo dòng và những công việc phục vụ là một con người với những nhu cầu tình cảm, những giới hạn tâm lý và những áp lực riêng của bạn thân. Đời sống cộng đoàn đòi hỏi khả năng thích nghi, tinh thần trách nhiệm và sự tôn trọng những quy tắc chung. Việc vâng phục, từ bỏ một số lựa chọn cá nhân và sống trong khuôn khổ chung là những khía cạnh đặc trưng của đời tu. Tuy nhiên, khi những áp lực kéo dài mà không có cơ hội được chia sẻ, khi những khó khăn cá nhân không được lắng nghe hoặc những mối quan hệ trong cộng đoàn trở nên căng thẳng, sức khỏe tâm thần của người tu sĩ có thể bị ảnh hưởng rất nghiêm trọng.

Điều đáng lưu ý là những tổn thương ấy không phải lúc nào cũng biểu hiện rõ ràng. Một tu sĩ vẫn có thể chu toàn công việc, tham dự giờ kinh và giữ nề nếp sinh hoạt trong khi phải đối diện với sự mệt mỏi, lo âu hoặc cảm giác cô đơn. Vì thế, việc đánh giá sức khỏe tinh thần không thể chỉ dựa vào khả năng hoàn thành bổn phận hay những biểu hiện bên ngoài. Đây cũng là lý do sức khỏe tâm thần của người sống đời thánh hiến cần được nhìn nhận nghiêm túc, thay vì chỉ được quan tâm khi một người đã rơi vào khủng hoảng.

Các nghiên cứu quốc tế trong những năm gần đây đã cung cấp thêm bằng chứng cho thấy những vấn đề tâm lý có thể xuất hiện ngay trong môi trường tôn giáo. Một tổng quan nghiên cứu công bố trực tuyến năm 2025 trên tạp chí Mental Health, Religion & Culture đã rà soát 22 công trình về sức khỏe tâm thần của linh mục, được thực hiện trong giai đoạn 2013–2023. Các vấn đề được đề cập bao gồm kiệt sức, trầm cảm, lo âu và tình trạng được mô tả là “khô khan thiêng liêng”. Những yếu tố nguy cơ được ghi nhận có khối lượng công việc quá lớn, thiếu sự hỗ trợ xã hội và những thách thức gắn với tuổi tác. Tổng quan bài khảo sát cũng chỉ ra rằng sự kỳ thị và nỗi lo về tính bảo mật có thể khiến người gặp khó khăn ngần ngại tìm đến sự trợ giúp chuyên môn bên ngoài.

Dù công trình này tập trung vào linh mục, kết quả vẫn gợi mở một vấn đề rộng hơn về sức khỏe tâm thần trong đời sống tôn giáo. Việc đảm nhận sứ vụ, sống trong môi trường có kỷ luật và duy trì đời sống cầu nguyện không khiến con người trở nên miễn nhiễm với căng thẳng. Khi trách nhiệm kéo dài, những khó khăn tích tụ hoặc sự hỗ trợ cần thiết không có mặt đúng lúc, người tu sĩ vẫn có thể đối diện với những giới hạn tâm lý của chính mình.

Một khảo sát tại Brazil càng cho thấy cần quan tâm đến vấn đề này bằng dữ liệu cụ thể. Năm 2019, nhà nghiên cứu Rosimar José de Lima Dias công bố nghiên cứu về hội chứng kiệt sức ở 242 linh mục Công giáo. Sử dụng thang đo Maslach Burnout Inventory, nghiên cứu ghi nhận khoảng một phần ba số người tham gia có mức độ kiệt sức từ trung bình đến cao. Kết quả cũng cho thấy mức độ kiệt sức khác nhau giữa các nhóm tuổi và có mối liên hệ với một số yếu tố như sự hài lòng với ơn gọi, việc chăm sóc bản thân và những nguồn hỗ trợ trong đời sống.

Kết quả khảo sát tại Brazil cho thấy những áp lực trong đời sống phục vụ có ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần của người tu sĩ. Đằng sau những công việc mục vụ và trách nhiệm được giao là nhu cầu được nghỉ ngơi, chia sẻ và nâng đỡ về tâm lý. Khi những nhu cầu ấy không được quan tâm đúng mức, sự mệt mỏi có thể kéo dài, ảnh hưởng đến đời sống cá nhân cũng như khả năng phục vụ cộng đoàn. Điều này đặt ra yêu cầu cần quan tâm hơn đến sức khỏe tinh thần của tu sĩ, không chỉ trong những thời điểm khủng hoảng mà ngay trong đời sống hằng ngày.

Đối với nữ tu Việt Nam, một công trình nghiên cứu được thực hiện năm 2016 đã tìm hiểu mối liên hệ giữa sức khỏe tinh thần trong đời sống tâm linh và sức khỏe tâm lý của các nữ tu. Luận án tiến sĩ của nữ tu Bao Uyen Nguyen tại Đại học De La Salle, Philippines, khảo sát 271 nữ tu, gồm 135 tập sinh và 136 nữ tu cao niên, đồng thời phỏng vấn sâu 20 người thuộc hai nhóm. Kết quả cho thấy sức khỏe tinh thần theo nghĩa tâm linh có khả năng dự báo sức khỏe tâm lý trong mẫu nghiên cứu. Các yếu tố thuộc đời sống cá nhân và môi trường sống cũng có vai trò khác nhau đối với những nhóm nữ tu được khảo sát.

Nghiên cứu này không đo tỷ lệ nữ tu mắc trầm cảm, lo âu hay các bệnh tâm thần. Giá trị của nó nằm ở việc cung cấp dữ liệu trực tiếp về nữ tu Việt Nam và cho thấy sức khỏe tâm lý cần được xem xét trong mối liên hệ với môi trường sống. Đây là khía cạnh đáng quan tâm, bởi cộng đoàn không chỉ là nơi tu sĩ cùng cầu nguyện và thực hiện sứ vụ, mà còn là không gian họ sống, làm việc và hình thành những mối quan hệ hằng ngày.

Trong môi trường ấy, cách thức quản lý và đồng hành có thể trở thành một yếu tố quan trọng. Kỷ luật và sự hướng dẫn của bề trên giữ vai trò nhất định trong đời sống tu trì. Nhưng nếu việc quản lý quá chú trọng vào những chi tiết vụn vặt, nếu một người thường xuyên cảm thấy mình bị giám sát, khó được giải thích hoặc không có cơ hội trình bày những khó khăn cá nhân, áp lực có thể tích tụ.

 Khi người tu sĩ phải sống trong môi trường thường xuyên chịu sự kiểm soát từ những chi tiết nhỏ, thiếu không gian bày tỏ suy nghĩ và khó tìm được sự cảm thông, áp lực tâm lý có thể tích tụ theo thời gian. Những căng thẳng trong tương quan với bề trên và chị em cùng cộng đoàn có thể tác động đến cảm giác an toàn, lòng tự trọng và sự bình an nội tâm. Vì thế, chất lượng các mối quan hệ và cách thức điều hành cộng đoàn là những yếu tố quan trọng cần được chú ý khi đánh giá sức khỏe tâm thần của nữ tu.

Năm 2024, hai nhà nghiên cứu Damián Picornell-Gallar và Eduardo González-Fraile công bố một công trình trên tạp chí Journal of Religion and Health, trong đó tổng hợp kết quả từ 17 nghiên cứu trước đây về hội chứng kiệt sức ở hàng giáo sĩ Công giáo. Thay vì thực hiện một cuộc khảo sát mới, hai tác giả đối chiếu những kết quả đã được công bố để tìm hiểu các yếu tố có liên quan đến tình trạng này. Phân tích cho thấy tuổi tác, đặc điểm tính cách và loại hình sứ vụ có mối liên hệ với mức độ kiệt sức trong các nghiên cứu được xem xét, trong khi kết quả về vai trò của khối lượng công việc, sự hỗ trợ xã hội và thực hành tâm linh chưa thống nhất. Từ đó, các tác giả nhấn mạnh sự cần thiết của việc đánh giá sức khỏe tâm lý và xây dựng những biện pháp hỗ trợ phù hợp với hoàn cảnh sống, công việc và nhu cầu của hàng giáo sĩ.

Những kết quả nghiên cứu quốc tế đặt ra yêu cầu nhìn nhận sức khỏe tâm thần như một phần quan trọng trong đời sống thánh hiến. Đối với các nữ tu, những áp lực từ công việc phục vụ, trách nhiệm cộng đoàn, các mối quan hệ liên cá nhân và quá trình thích nghi với đời sống tu trì đều đáng được quan tâm. Việc nhận diện sớm những dấu hiệu căng thẳng, tạo điều kiện để các nữ tu chia sẻ khó khăn và tiếp cận hỗ trợ tâm lý khi cần thiết sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe tinh thần, duy trì sự ổn định trong đời sống cộng đoàn và giúp họ tiếp tục sứ vụ với sự bình an, trưởng thành.

Giáo hội cần những tu sĩ có sức khỏe, nghị lực và khả năng tiếp tục sứ vụ lâu dài. Để điều đó trở thành hiện thực, việc chăm sóc người tu sĩ không thể chỉ dừng lại ở đào tạo chuyên môn, hướng dẫn đời sống thiêng liêng hay phân công công việc. Sự quan tâm đến sức khỏe tâm thần, khả năng được lắng nghe và cơ hội tiếp cận hỗ trợ chuyên môn cũng cần được đặt đúng vị trí trong quá trình đào tạo và đồng hành.

Bởi chăm sóc người tu sĩ cũng chính là chăm sóc những con người đang phục vụ Giáo hội và xã hội. Khi một tu sĩ gặp khó khăn tâm lý, điều cần thiết không phải là vội vàng đánh giá sự yếu đuối trong đức tin hay khả năng sống ơn gọi, mà là tìm hiểu nguyên nhân, nhận diện giới hạn và tạo điều kiện để người ấy được hỗ trợ phù hợp. Một đời sống thánh hiến bền vững không chỉ cần lòng quảng đại dấn thân, mà còn cần một môi trường biết tôn trọng phẩm giá, lắng nghe và nâng đỡ con người trong suốt hành trình ơn gọi.

Francis