Từng bị cử hành Thánh lễ cưới ngoài nhà thờ vì “ăn cơm trước kẻng”: Những quan niệm xưa và nay

(NSGH) Có một thời, chỉ cần nhắc đến cụm từ “ăn cơm trước kẻng”, nhiều người Công giáo sẽ nhớ ngay đến những quy định nghiêm khắc từng tồn tại ở không ít giáo xứ, nhất là tại các vùng quê. Đối với các đôi bạn trẻ chuẩn bị lãnh nhận Bí tích Hôn phối, việc học giáo lý, lãnh nhận Bí tích Hòa giải và gìn giữ đức khiết tịnh không chỉ là lời mời gọi thiêng liêng, mà còn là một chuẩn mực được cộng đoàn đặc biệt coi trọng. Nếu “vượt rào” trước hôn nhân, một số đôi có thể phải đối diện với những hình thức kỷ luật như hoãn ngày cưới, thực hiện việc đền tội, thậm chí ở một số nơi không được cử hành Thánh lễ Hôn phối trong nhà thờ theo tập quán mục vụ của địa phương. Thế nhưng, những hình ảnh ấy hôm nay gần như đã trở thành chuyện của quá khứ. Các hình thức kỷ luật công khai dần biến mất, thay vào đó là sự đồng hành, lắng nghe và nâng đỡ về mặt mục vụ. Trong khi đó, xã hội cũng đổi thay từng ngày. Quan niệm về tình yêu, tình dục trước hôn nhân và “sống thử” đã trở nên cởi mở hơn, thậm chí được không ít người trẻ xem như một bước chuẩn bị cần thiết trước khi kết hôn.

Xã hội đã thay đổi, quan niệm của người trẻ về tình yêu và hôn nhân cũng thay đổi, nhưng giáo huấn của Giáo hội về sự thánh thiêng của Bí tích Hôn phối vẫn không thay đổi. Điều thay đổi không phải là giáo lý, mà là cách Giáo hội đồng hành với các tín hữu: từ những hình thức kỷ luật công khai của một thời sang sự đồng hành và nâng đỡ. Giữa làn sóng “sống thử”, “vượt rào” và những giá trị mới đang tác động mạnh đến người trẻ, Giáo hội không chỉ đứng trước một thách đố mới, mà còn đứng trước sứ mạng làm cho chân lý được đón nhận bằng lòng thương xót thay vì bằng nỗi sợ hãi. Đây cũng là một trong những dấu ấn rõ nét nhất trong định hướng mục vụ của Giáo hội những thập niên gần đây.

 Những hình thức kỷ luật một thời đã lùi vào quá khứ, nhưng vì sao giáo lý vẫn không thay đổi?

Đối với nhiều người Công giáo thuộc các thế hệ trước, đặc biệt tại các giáo xứ miền quê, việc chuẩn bị bước vào Bí tích Hôn phối không chỉ là hoàn thành một khóa giáo lý hôn nhân, mà còn chuẩn bị đời sống thiêng liêng. Các đôi bạn trẻ được nhắc nhở phải sống đức khiết tịnh, lãnh nhận Bí tích Hòa giải và gìn giữ sự trong sạch trước ngày cử hành hôn lễ. Trong bối cảnh ấy, nếu xảy ra việc quan hệ trước hôn nhân – thường được gọi là “ăn cơm trước kẻng” hay “vượt rào” – thì ở một số giáo xứ, các linh mục có thể áp dụng những hình thức kỷ luật nhằm giáo dục đương sự và nhắc nhở về sự thánh thiêng của Bí tích Hôn phối.

Tùy từng giáo xứ và từng giai đoạn lịch sử, các hình thức mục vụ có thể khác nhau. Có nơi yêu cầu các đôi thực hiện việc đền tội, có nơi hoãn ngày cưới, và cũng có nơi không cử hành Thánh lễ Hôn phối trong nhà thờ theo tập quán mục vụ của giáo xứ. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ rằng đây không phải là quy định của Giáo luật Giáo hội, cũng không phải là quy định áp dụng đồng loạt trong toàn Giáo hội, mà là cách thực hành mục vụ của một số địa phương.

Ngày nay, những hình thức ấy hầu như không còn xuất hiện. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc Giáo hội đã thay đổi giáo lý về quan hệ trước hôn nhân. Giáo hội vẫn khẳng định rằng tình dục thuộc về đời sống hôn nhân và mời gọi người tín hữu sống đức khiết tịnh trước khi lãnh nhận Bí tích Hôn phối. Điều thay đổi không phải là chân lý đức tin, mà là cách Giáo hội thi hành mục vụ. Thay vì nhấn mạnh các hình thức kỷ luật công khai như trước, Giáo hội ngày nay ưu tiên đồng hành, giúp các đôi bạn nhận ra giá trị của sự hoán cải, lãnh nhận Bí tích Hòa giải và chuẩn bị tâm hồn xứng đáng để bước vào đời sống hôn nhân Kitô giáo.

Từ xử lý vi phạm đến đồng hành với người trẻ: Giáo hội đã thay đổi cách tiếp cận như thế nào?

Nếu nhìn lại vài chục năm trước, nhiều người sẽ dễ nhận thấy cách tiếp cận của Giáo hội đối với những trường hợp vi phạm luân lý trước hôn nhân mang tính kỷ luật rõ nét hơn. Trong bối cảnh xã hội khi ấy, việc áp dụng những hình thức xử lý công khai tại một số giáo xứ được xem là cách bảo vệ sự thánh thiêng của Bí tích Hôn phối, đồng thời nhắc nhở về trách nhiệm sống theo giáo huấn của Giáo hội. Tuy nhiên, cùng với những thay đổi của xã hội và sự phát triển trong đường hướng mục vụ của Giáo hội, cách tiếp cận ấy cũng dần có sự chuyển biến.

Điều cần khẳng định là Giáo hội không thay đổi giáo lý về hôn nhân và đức khiết tịnh. Quan hệ tình dục trước hôn nhân vẫn không phù hợp với giáo huấn Công giáo. Nhưng thay vì đặt trọng tâm vào các biện pháp kỷ luật công khai, Giáo hội ngày nay nhấn mạnh hơn đến việc đồng hành với người trẻ, giúp họ nhận ra giá trị của sự hoán cải và trưởng thành trong đức tin. Trong thực tế mục vụ, nhiều linh mục dành nhiều thời gian hơn để lắng nghe, đối thoại và hướng dẫn các đôi bạn trẻ đang chuẩn bị kết hôn. Những khóa giáo lý hôn nhân không chỉ dừng lại ở việc học giáo lý, mà còn đề cập đến đời sống gia đình, trách nhiệm làm vợ chồng, cách giải quyết xung đột, giáo dục con cái và xây dựng một đời sống hôn nhân bền vững. Với những đôi đã từng “vượt rào”, các ngài thường mời gọi họ thành tâm lãnh nhận Bí tích Hòa giải, sửa lại mối tương quan với Thiên Chúa và chuẩn bị tâm hồn để đón nhận Bí tích Hôn phối cách xứng đáng. Sự chuyển hướng từ “kỷ luật” sang “đồng hành” không phải là dấu hiệu của sự dễ dãi, mà phản ánh tinh thần mục vụ mà Giáo hội nhấn mạnh trong thời đại hôm nay: trung thành với chân lý nhưng luôn mở rộng cánh cửa của lòng thương xót. Đó cũng là cách Giáo hội mong muốn giúp người trẻ không rời xa đức tin vì mặc cảm hay sợ hãi, nhưng can đảm trở về, hoán cải và mở ra một khởi đầu mới nhờ tình yêu của Thiên Chúa.

Giữa làn sóng “sống thử”: Giáo hội làm gì để người trẻ hiểu đúng về tình yêu và hôn nhân?

Trong bối cảnh xã hội hiện đại, quan niệm của người trẻ về tình yêu và hôn nhân đã có nhiều thay đổi. Không ít bạn trẻ, kể cả một số người Công giáo, cho rằng việc “sống thử” trước hôn nhân là lựa chọn hợp lý để hiểu rõ tính cách, thói quen sinh hoạt và khả năng hòa hợp của nhau trước khi đưa ra quyết định gắn bó trọn đời. Theo cách nhìn này, “thử” trước sẽ giúp giảm nguy cơ ly hôn và tránh những đổ vỡ sau khi kết hôn. Tuy nhiên, Giáo hội có một cách nhìn khác. Giáo hội luôn khẳng định rằng tình yêu chân chính không được xây dựng trên việc “thử” nhau, mà trên sự tự do trao hiến, lòng chung thủy, trách nhiệm và cam kết vĩnh viễn trong Bí tích Hôn phối. Chính vì thế, việc sống chung và quan hệ tình dục trước hôn nhân không phù hợp với giáo huấn của Giáo hội, dù xã hội ngày càng xem đó là điều bình thường. Thực tế cũng cho thấy, nhiều đôi bạn trẻ Công giáo đang đứng giữa hai luồng quan điểm. Một bên là giáo huấn của Giáo hội về đức khiết tịnh trước hôn nhân; bên kia là áp lực từ môi trường sống, mạng xã hội và những quan niệm phổ biến cho rằng “không sống thử thì không biết có hợp nhau hay không”. Điều này tạo nên một thách đố không nhỏ cho công tác mục vụ hôn nhân trong các giáo xứ.

Trước thực trạng ấy, Giáo hội không chỉ lặp lại những quy định luân lý, mà còn cố gắng giúp người trẻ hiểu ý nghĩa sâu xa của Bí tích Hôn phối. Thay vì coi đức khiết tịnh là một sự cấm đoán, Giáo hội mời gọi người trẻ nhìn đó như một cách học biết yêu đúng nghĩa: biết tôn trọng phẩm giá của người mình yêu, biết làm chủ bản thân và biết xây dựng một tình yêu đủ trưởng thành để bước vào cam kết suốt đời. Đó cũng là lý do vì sao, giữa một xã hội nhiều đổi thay, giáo huấn về hôn nhân của Giáo hội vẫn được gìn giữ, nhưng cách đồng hành với người trẻ ngày càng gần gũi, lắng nghe và đầy lòng thương xót hơn.

Thiên Phước